Sacramentsdag (2025) – Blijf breken en delen
Frank Cuypers
Gongsignaal - Kruisteken + verwelkoming:
Goedemorgen beste mensen. Wij weten ons samen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Welkom op deze zomerse dag. Gezegend dit uur, gezegend het overvloedige licht ons gegeven. Wij zingen samen het openingslied nummer 104, en wij staan daarvoor recht.
Openingslied: 104 – Gegroet en gezegend
Inleiding
“Gezegend alles wat ons bijeen brengt” zongen we in het openingslied. Het is vandaag Sacramentsdag, en dan vieren we heel bijzonder dat “het breken en het delen van het brood” ons hier bijeen brengt. We vieren eigenlijk opnieuw Witte Donderdag, maar ditmaal zonder dat de schaduw van Goede Vrijdag eroverheen valt. Vandaag ligt de nadruk veel meer op de werkelijke tegenwoordigheid van Christus, in de gedaanten van brood en wijn tijdens én na de viering van de eucharistie. Vroeger ging het feest van Sacramentsdag in veel parochies gepaard met een processie van gelovigen, die vertrok vanuit de kerk. Achteraan liep de priester met een monstrans met een geconsacreerde hostie. Een ritueel om de aanwezigheid van Christus onder de mensen verder uit te drukken. Jezus vergezelt ons op onze levensweg en zich geeft als brood voor onze ziel. Laten wij de lof van God zingen, zoals dat zo vaak gedaan werd in processies en optochten.
Lofzang: 571 – Alles wat adem heeft
Ik nodig jullie uit even in stilte te bidden.
Openingsgebed
Gij, eeuwig stromende bron van leven,
Schoot van ontferming,
Water, brood en wijn,
Alles wat ademt en leeft ontvangt voortdurend leven uit uw oorsprong.
Door uw liefdevolle aandacht mogen wij bloeien en groeien.
Wij vragen u:
Dat het horen van uw Woord en het breken en delen van brood
Ons opneemt in een nieuwe levenskring
Waar geen arm of rijk is, maar leven voor iedereen,
Een wereld waar Gij kunt zijn: alles in allen.
Inleiding tot de lezingen
De instelling van Sacramentsdag gaat terug op de visioenen van de Luikse augustines Juliana van het klooster Mont Cornillon, in het begin van de dertiende eeuw. Juliana beweerde dat Christus aan haar verschenen was, en haar had opgedragen om zich in te spannen voor de instelling van Sacramentsdag.
Met de hulp van de toenmalige prinsbisschop van Luik, bekwam zij dat het feest van Corpus Christi in de basiliek van Luik werd gevierd. Juliana schreef zelf de teksten voor het getijdengebed voor het nieuwe feest, geholpen door een jonge, onervaren clericus die bij haar in huis woonde. Een groot succes moet het nieuwe hoogfeest aanvankelijk wel niet geweest zijn.
Het was pas nadat Thomas van Aquino, in opdracht van paus Urbanus, nieuwe teksten en liederen voor het feest samengesteld had, dat het feest meer populair werd. In het prachtige hymne “Adoro te devote” drukt Thomas zijn diepe eerbied en liefde voor Christus in het sacrament van de Eucharistie uit. Zijn tekst – die oorspronkelijk een persoonlijk gebed was - getuigt van een mystieke devotie die het geloof boven het zintuiglijke stelt: “wat ik niet zie, dat geloof ik wel door wat Hij sprak”. Het gebed nodigt uit tot een nederige en vertrouwvolle overgave aan de verborgen Christus in het brood, als bron van geestelijke voeding en verlossing. Tijdens de offergang luisteren we naar een ander hymne van Thomas van Aquino, het “Pange Lingua”. Ook daarin wordt prachtig bezongen hoe Christus zichzelf als levend Brood en kostbaar Bloed schenkt ter verlossing van de wereld. De laatste twee strofen van dit lied kennen we nu ook nog als het Tantum ergo.
De teksten van Thomas van Aquino zijn nog steeds de basis van de huidige Sacramentsliturgie, al is er later nog verder aan de teksten en lezingen gewerkt. Daardoor is er een meer consistent geheel ontstaan, waarbij de lezingen uit de A, B en C-cyclus, telkens een ander licht werpen op eucharistie en op het breken en delen van het brood.
Vandaag lezen we uit Paulus en Lucas. Bij Paulus vinden we de eerste beschrijving van de instelling van de eucharistie, met woorden die ons zeer vertrouwd in de oren zullen klinken.
We luisteren naar een stukje uit de eerste brief aan de Korintiërs. Als tussenzang tussen de brief van Paulus en het evangelie van Lucas zingen we lied 540 – Brood op de tafel.
Lezing - 1 Kor 11, 23 – 26
Want wat ik heb ontvangen en aan u heb doorgegeven, gaat terug op de Heer zelf. In de nacht waarin de Heer Jezus werd uitgeleverd nam Hij een brood, sprak het dankgebed uit, brak het brood en zei: “Dit is mijn lichaam voor jullie. Doe dit, telkens opnieuw, om Mij te gedenken.” Zo nam Hij na de maaltijd ook de beker, en Hij zei: “Deze beker is het nieuwe verbond, dat door mijn bloed gesloten wordt. Doe dit, telkens als jullie hieruit drinken, om Mij te gedenken.” Dus altijd wanneer u dit brood eet en uit de beker drinkt, verkondigt u de dood van de Heer, totdat Hij komt.
Tussenzang: 540 – Brood op de tafel
Evangelie: Lc 9, 11b – 17
Maar de mensen kwamen het te weten en volgden Hem. Hij ontving hen vriendelijk en sprak tot hen over het koninkrijk van God, en degenen die genezing nodig hadden maakte Hij weer gezond. Toen de dag ten einde liep, kwamen de twaalf naar Hem toe en zeiden: ‘Stuur de mensen weg, dan kunnen ze naar de dorpen en gehuchten in de omtrek gaan om daar te overnachten en op zoek te gaan naar eten, want dit is een afgelegen plaats.’ Maar Hij zei tegen hen: ‘Geven jullie hun te eten.’ Ze zeiden: ‘We hebben maar vijf broden en twee vissen. Moeten wij dan eten gaan kopen voor al die mensen?’ Er waren ongeveer vijfduizend mensen bijeen. Jezus zei tegen zijn leerlingen: ‘Zeg dat ze in groepen van ongeveer vijftig bij elkaar moeten gaan zitten.’ Ze deden wat Jezus hun opdroeg en lieten iedereen in groepen bij elkaar zitten. Jezus nam de vijf broden en de twee vissen, keek omhoog naar de hemel en sprak er het zegengebed over uit. Daarna brak Hij het brood en gaf het met de vissen aan zijn leerlingen om aan de menigte uit te delen. De mensen aten en allen werden verzadigd; de stukken brood die overbleven werden opgehaald, twaalf manden vol.
Homilie
In de lezingen van vandaag, staat centraal hoe er gemeenschap en verbondenheid ontstaat, daar waar mensen uitgenodigd worden om samen te eten en te drinken en te delen.
In de lezing uit de Eerste Brief van Paulus aan de Korintiërs, herkenden we de woorden die we tijdens de consecratie horen. De beschrijving door Paulus is de eerste beschrijving van de instelling van de eucharistie, en dateert wellicht van 54 of 55 na Christus. Dat is nog enkele jaren vóór het Marcusevangelie, de oudste van de vier evangelies. Paulus noemt de Eucharistie een overlevering die hij van de Heer ontvangen heeft en die hij op zijn beurt aan de geloofsgemeenschap van Korinthe had doorgegeven. Paulus wil getuigen dat de jonge Kerk al van in het begin de Eucharistie vierde als een door de Heer gegeven sacrament. Een sacrament waarin Christus, bij het breken van brood en het drinken van de wijn, werkelijk tegenwoordig komt in de gemeenschap.
Het evangelie van Lucas sluit hier op een interessante manier bij aan. Hij beschrijft de brooddeling als een liturgische en gestructureerde samenkomst van de gemeenschap. Eerst is er een dienst van het Woord : Jezus spreekt de menigte over het koninkrijk Gods. Daarna begint men aan de dienst van het breken van het Brood. Jezus vervult verder zijn rol van familievader: hij neemt de broden en de vissen, hij zegent ze, en hij breekt het brood. De vier handelingen van Jezus bij het begin van de maaltijd - nemen, zegenen, breken, delen – zijn hier belangrijk, want zij roepen het eucharistisch ritueel van de eerste Kerk op.
Het is verder heel bijzonder bij Lucas, dat Jezus het dankgebed niet heeft uitgesproken volgens het Joodse gebruik waarbij God gezegend wordt om zijn gaven. Hier zegent Jezus de broden. Het is niet meer de mens die God zegent om zijn gaven, het is God die het brood zegent waarin Hij zich geeft. Dit offer is zo bijzonder dat christenen het beschouwen als de instelling van het nieuwe Verbond.
Er zijn in dit nieuwe Verbond van de Eucharistie drie verschilpunten met de klassieke offers.
- Het is niet de mens die offert aan God. Wel Jezus die zichzelf als brood en wijn te eten en te drinken geeft aan de mensen. Het is, met andere woorden, God zelf die zich offert en overlevert aan de mens.
- Dit offer van Jezus aan de mensen is niet om te danken, iets goed te maken of ingegeven door angst. Jezus levert zichzelf zomaar uit. Puur gratuit. Gedreven door liefde.
- Dit offer is niet eenmalig. Het is een voortdurend offer. De zelfgave van God die wij in de Eucharistie gedenken, blijft voortduren, tot aan het einde der tijden.
Zo zitten we meteen bij de essentie: “Doe dit om Mij te gedenken” betekent niet: “Blijf elke zondag samen vieren”, maar wel “Blijf breken en delen”. Dat deed Jezus, en Hij vraagt ons dat ook te doen. Hij brak altijd met zichzelf en zijn eigen gemak om zich aan anderen te geven. Aan rijken en armen, zieken en gezonden, farizeeën en tollenaars, vrienden en vijanden: voor allen had Hij aandacht. En Hij vroeg daar nooit iets voor in de plaats. Wij gedenken Hem als wij zijn weg gaan van liefde, vrede en gerechtigheid voor alle mensen. En Jezus vergezelt ons daarbij op onze levensweg en zich geeft als brood voor onze ziel. Wij kunnen Hem vertrouwen op zijn Woord.
Amen.
Offerande: (muziek: Pange lingua gloriosi – Hymne naar Thomas van Aquino)
Bij de gaven: 149 – Oergebaar
Groot Dankgebed: 158 – Gij die mij aankijkt (Kris Gelaude)
Communie: (muziek: JS Bach – BWV147 – Herz und Mund und Tat und Leben – deel 1 - Coro)
Communielied: 575 – Geproefd, geleefd, herkend
Gebed:
Je kunt Mij ontmoeten – zegt God – in elke mens
met wie je samenleeft en met wie je het brood van het leven en de wijn van de vreugde deelt.
Je kunt Mij ontmoeten in mensen die zichzelf geven als gebroken brood, omdat Iemand hun dat ooit heeft voorgedaan en hun gevraagd heeft dat ze dat zouden blijven doen.
Je kunt Mij ontmoeten in mensen die je weer in jezelf doen geloven omdat ze geloven in Mij.
Je kunt Mij ontmoeten – zegt God! Maar verlang je dat ook?
(uit: Een vuurwerk van tederheid; Erwin Roosen)
Zegen
